Nếu từng đi tàu điện tại Nhật Bản, bạn có thể bắt gặp một khung cảnh khá đặc biệt: hàng chục hành khách ngồi cạnh nhau, mỗi người tập trung vào điện thoại, sách hoặc công việc riêng. Hầu như không có những cuộc trò chuyện lớn tiếng, tiếng chuông điện thoại hay âm thanh phát ra từ loa ngoài.
Điều này khiến nhiều người Việt lần đầu đến Nhật cảm thấy bất ngờ. Vì sao người Nhật thường giữ im lặng trên tàu điện và tại nhiều địa điểm công cộng? Có phải họ không thích trò chuyện với người lạ, hay phía sau thói quen ấy là một quan niệm văn hóa sâu sắc hơn về cách ứng xử?
Thực tế, sự yên tĩnh trong đời sống công cộng của Nhật Bản gắn liền với tinh thần quan tâm đến người xung quanh, ý thức về không gian chung và cách mỗi cá nhân điều chỉnh hành vi để không làm phiền người khác.
Một khái niệm thường được nhắc đến khi tìm hiểu văn hóa Nhật Bản là Omoiyari (思いやり), có thể hiểu là sự quan tâm, thấu hiểu và chủ động nghĩ đến cảm nhận của người khác.
Thay vì chỉ quan tâm mình muốn làm gì, một người còn cân nhắc hành động đó có ảnh hưởng đến những người xung quanh hay không.
Chẳng hạn, khi đi tàu điện vào giờ cao điểm, hành khách phải chia sẻ một không gian tương đối nhỏ với nhiều người. Nếu một người liên tục nói chuyện lớn tiếng, bật nhạc hoặc xem video không dùng tai nghe, những người khác có thể bị ảnh hưởng.
Vì vậy, việc hạn chế âm thanh không chỉ là một phép lịch sự đơn giản mà còn thể hiện sự tôn trọng không gian chung.
Đây cũng là một lý do khiến nhiều hành khách Nhật Bản chủ động chuyển điện thoại sang chế độ im lặng, hạn chế gọi điện và điều chỉnh âm lượng khi trò chuyện.
Ở các thành phố đông dân như Tokyo, Osaka hay Nagoya, tàu điện là phương tiện di chuyển quen thuộc của rất nhiều người.
Một chuyến tàu có thể đưa hành khách đến trường, nơi làm việc hoặc về nhà sau một ngày dài. Trong cùng một toa tàu, có người đang đọc sách, có người tranh thủ nghỉ ngơi, có người chuẩn bị cho cuộc họp tiếp theo.
Không phải ai cũng muốn tham gia vào một cuộc trò chuyện hoặc nghe âm thanh phát ra từ thiết bị của người bên cạnh.
Việc giữ không gian yên tĩnh giúp hành khách có thể tập trung vào công việc cá nhân và hạn chế những tác động không cần thiết trong quá trình di chuyển.
Điều này đặc biệt dễ nhận thấy trên các tuyến tàu đông khách vào buổi sáng và chiều tối, khi nhiều người phải di chuyển trong thời gian tương đối dài.
Một điểm khá thú vị là người Nhật không nhất thiết phải tránh mọi cuộc trò chuyện trên tàu điện. Điều thường bị xem là thiếu lịch sự hơn chính là việc nói chuyện điện thoại.
Khi trò chuyện trực tiếp, hai người thường có thể tự điều chỉnh âm lượng, vị trí đứng và cách giao tiếp dựa trên khoảng cách giữa họ.
Trong khi đó, cuộc gọi điện thoại thường khiến người nói phải nâng giọng để đối phương nghe rõ. Người xung quanh cũng chỉ nghe được một phía của cuộc trò chuyện, đôi khi tạo cảm giác khó chịu trong không gian kín.
Vì thế, các hướng dẫn ứng xử trên phương tiện công cộng tại Nhật thường khuyến nghị hành khách không gọi điện trên tàu hoặc xe buýt.
Một số chuyến tàu còn phát thông báo nhắc nhở hành khách hạn chế sử dụng điện thoại để gọi điện, đặc biệt khi toa tàu có nhiều người.
Điều này không có nghĩa việc sử dụng điện thoại hoàn toàn bị cấm. Bạn vẫn có thể đọc tin nhắn, xem bản đồ hoặc sử dụng các ứng dụng cá nhân, miễn là không gây tiếng ồn và ảnh hưởng đến người khác.
Trong giao tiếp, người Nhật thường chú ý đến khoảng cách và mức độ thân mật phù hợp với từng mối quan hệ.
Một người có thể rất cởi mở khi trò chuyện với gia đình hoặc bạn bè, nhưng lại giữ thái độ trầm lắng khi ở cạnh người không quen biết.
Ở không gian công cộng, việc không chủ động trò chuyện với người lạ không nhất thiết thể hiện sự lạnh lùng. Đôi khi, đó đơn giản là cách mỗi người dành cho người khác sự riêng tư và không gian cần thiết.
Ví dụ, khi ngồi cạnh một người trên tàu điện, bạn không cần thiết phải bắt chuyện chỉ vì hai người đang ở gần nhau. Nếu không có tình huống cần trao đổi, việc giữ yên lặng thường là lựa chọn phù hợp.
Đối với người Việt vốn quen với việc hỏi thăm hoặc trò chuyện thân thiện trong một số tình huống thường ngày, đây có thể là điểm cần thời gian thích nghi.
Tuy nhiên, khi đã hiểu đây là một cách ứng xử phổ biến, bạn sẽ dễ dàng nhận ra rằng sự im lặng đôi khi cũng là một biểu hiện của phép lịch sự.
Một ngộ nhận khá phổ biến là tất cả hành khách tại Nhật Bản đều phải im lặng tuyệt đối khi bước lên tàu điện.
Trên thực tế, điều quan trọng là giữ âm lượng phù hợp với hoàn cảnh.
Các hướng dẫn của Cơ quan Xúc tiến Du lịch Nhật Bản (JNTO) cho biết những cuộc trò chuyện bằng giọng nhỏ trên tàu vẫn có thể chấp nhận được. Hành vi thường bị phản đối là nói lớn tiếng, gọi điện hoặc để thiết bị phát âm thanh gây ảnh hưởng đến người khác.
Bạn cũng có thể nhận thấy sự khác biệt giữa các loại phương tiện.
Tàu điện đô thị và tàu đi làm: Nên hạn chế trò chuyện, tránh gọi điện và giữ điện thoại ở chế độ im lặng.
Tàu cao tốc Shinkansen: Hành khách có thể sử dụng khu vực hành lang giữa các toa để thực hiện cuộc gọi thay vì nói chuyện tại chỗ ngồi.
Xe buýt công cộng: Nên nói nhỏ, không mở loa ngoài và tránh những hành vi gây mất trật tự.
Thư viện, bảo tàng và không gian học tập: Cần chú ý các bảng hướng dẫn, vì một số địa điểm yêu cầu giữ im lặng nghiêm ngặt hơn.
Như vậy, điều người Nhật hướng đến không phải là loại bỏ hoàn toàn tiếng nói mà là duy trì một môi trường dễ chịu cho nhiều người cùng sử dụng.
Để tránh những tình huống thiếu tự nhiên khi sinh sống, học tập hoặc làm việc tại Nhật Bản, người Việt có thể bắt đầu bằng một số thói quen đơn giản.
Trước khi lên tàu, bạn nên tắt chuông hoặc chuyển điện thoại sang chế độ rung.
Nếu cần xem video, nghe nhạc hoặc học ngoại ngữ, hãy sử dụng tai nghe. Đồng thời, tránh đặt âm lượng quá lớn đến mức người ngồi bên cạnh vẫn nghe thấy.
Nếu có cuộc gọi không quan trọng, bạn nên chờ đến khi xuống tàu rồi trả lời.
Trong trường hợp cần liên lạc khẩn cấp, hãy trao đổi ngắn gọn và tìm vị trí phù hợp theo hướng dẫn của nhà ga hoặc nhà điều hành. Trên tàu Shinkansen, có thể sử dụng khu vực hành lang giữa các toa theo hướng dẫn của JNTO.
Khi đi cùng bạn bè hoặc người thân, bạn vẫn có thể trò chuyện bình thường. Tuy nhiên, hãy tránh nói quá lớn, cười đùa ồn ào hoặc liên tục gọi nhau từ đầu toa này sang đầu toa khác.
Một cuộc trò chuyện tự nhiên với âm lượng vừa phải thường không gây vấn đề.
Việc mở loa ngoài để nghe nhạc, xem video hoặc gọi điện có thể khiến những người xung quanh khó chịu.
Ngay cả khi bạn chỉ định nghe một đoạn âm thanh ngắn, hãy sử dụng tai nghe hoặc giảm âm lượng xuống mức phù hợp.
Giữ yên tĩnh không phải là quy tắc duy nhất trên tàu điện Nhật Bản.
Khi toa tàu đông người, bạn nên tháo ba lô và cầm trước người để tránh va chạm. Nếu có vali lớn, hãy đặt ở vị trí được phép và không chắn lối đi, cửa lên xuống.
Đây cũng là một biểu hiện của tinh thần Omoiyari: chủ động điều chỉnh hành vi để người khác có thể di chuyển thuận tiện hơn.
Không phải mọi địa điểm công cộng đều có cùng mức độ yên tĩnh.
Ở thư viện, phòng triển lãm hoặc khu vực cần sự tập trung, việc nói chuyện lớn tiếng có thể không phù hợp. Trong khi đó, tại một nhà hàng hoặc khu mua sắm, trò chuyện với bạn bè là điều hoàn toàn bình thường.
Hãy quan sát người xung quanh và đọc các biển thông báo trước khi sử dụng thiết bị hoặc tổ chức những hoạt động có thể gây tiếng ồn.
Fact 1: Trên tàu Nhật Bản có thông báo nhắc hành khách không gọi điện.
Trung tâm Quốc gia về Người tiêu dùng Nhật Bản (National Consumer Affairs Center of Japan) có giải thích rằng việc hạn chế gọi điện trên tàu là phép lịch sự được khuyến nghị rộng rãi. Một số chuyến tàu còn phát thông báo yêu cầu hành khách không trò chuyện điện thoại để tránh làm phiền những người khác.
Fact 2: Shinkansen có khu vực phù hợp để thực hiện cuộc gọi.
Không phải mọi chuyến tàu đều áp dụng cách ứng xử giống nhau. Theo hướng dẫn của JNTO, hành khách trên tàu đường dài như Shinkansen có thể sử dụng hành lang giữa các toa để gọi điện. Điều này giúp người cần liên lạc vẫn có thể giải quyết công việc mà không làm ảnh hưởng đến hành khách đang ngồi nghỉ.
Fact 3: Người Nhật không bắt buộc phải im lặng trong mọi cuộc trò chuyện trên tàu.
JNTO phân biệt khá rõ giữa việc trò chuyện bằng giọng nhỏ và việc nói chuyện điện thoại. Một cuộc trò chuyện trực tiếp với âm lượng phù hợp vẫn được chấp nhận. Vì vậy, không nên hiểu văn hóa giữ yên lặng theo nghĩa người Nhật không được giao tiếp trên phương tiện công cộng.
Những chi tiết trên cho thấy sự yên tĩnh tại Nhật Bản không phải là một quy tắc cứng nhắc áp dụng giống nhau ở mọi nơi. Điều quan trọng hơn là ý thức về hoàn cảnh và sự tôn trọng dành cho những người cùng chia sẻ không gian.
Khi tìm hiểu văn hóa Nhật Bản, chúng ta có thể nhận ra rằng ngôn ngữ không chỉ giúp con người truyền đạt thông tin mà còn phản ánh cách ứng xử và quan niệm xã hội.
Đối với những người Việt kết hôn với công dân Nhật Bản, việc tìm hiểu ngôn ngữ, phong tục và cách giao tiếp của gia đình đối phương có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xây dựng cuộc sống chung.
Nếu người Nhật sinh sống tại Việt Nam muốn tìm hiểu ngôn ngữ địa phương, có thể tham khảo chương trình dạy tiếng Việt cho người nước ngoài. Việc hai bên chủ động học ngôn ngữ của nhau sẽ giúp giao tiếp trong gia đình và đời sống thường ngày thuận lợi hơn.
Bên cạnh yếu tố văn hóa, các cặp đôi Việt – Nhật còn có thể phát sinh nhu cầu chuẩn bị giấy tờ hộ tịch, chứng minh quan hệ hôn nhân và hoàn thiện thủ tục lưu trú.
Khi công dân Việt Nam kết hôn với người Nhật và có dự định sang Nhật sinh sống lâu dài, việc chuẩn bị hồ sơ cần căn cứ vào tư cách lưu trú và yêu cầu của cơ quan tiếp nhận.
Trong trường hợp người Việt Nam là vợ hoặc chồng hợp pháp của công dân Nhật Bản, diện lưu trú dài hạn thường được gọi là Spouse or Child of Japanese National (日本人の配偶者等).
Đây là diện dành cho vợ/chồng hoặc con thuộc trường hợp được quy định của công dân Nhật Bản, không nên nhầm lẫn với visa thăm thân ngắn hạn hoặc các diện lưu trú khác.
Tùy trường hợp, bộ hồ sơ có thể phát sinh nhu cầu dịch một số tài liệu như:
Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp.
Bản trích hộ tịch gia đình Nhật Bản (Koseki).
Giấy khai sinh của người xin visa hoặc con chung, nếu có liên quan.
Hộ chiếu và giấy tờ xác minh thông tin cá nhân.
Giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình, công việc hoặc tài chính khi cơ quan tiếp nhận yêu cầu.
Đối với diện lưu trú dài hạn dành cho vợ/chồng công dân Nhật Bản, Giấy chứng nhận tư cách lưu trú (Certificate of Eligibility – C.O.E.) thường là một thành phần quan trọng trong quy trình xin visa.
Theo hướng dẫn của Bộ Ngoại giao Nhật Bản, hồ sơ xin loại visa này thông thường gồm hộ chiếu, đơn xin visa, ảnh và C.O.E. Trong một số trường hợp người phối ngẫu Nhật Bản không thể xin C.O.E. tại Nhật, người nộp cần trao đổi trước với cơ quan đại diện Nhật Bản có thẩm quyền.
Cần lưu ý rằng C.O.E. không phải visa và việc được cấp giấy này cũng không bảo đảm chắc chắn visa sẽ được cấp.
Một trong những khó khăn khi dịch hồ sơ kết hôn Việt – Nhật là có nhiều loại giấy tờ mang tên gọi tương tự nhưng chức năng khác nhau.
Ví dụ:
Koseki (戸籍): Hệ thống đăng ký hộ tịch gia đình của Nhật Bản.
Kon’in todoke (婚姻届): Thông báo đăng ký kết hôn được nộp cho cơ quan hành chính.
Kon’in todoke juri shomeisho (婚姻届受理証明書): Giấy chứng nhận cơ quan hành chính đã tiếp nhận thông báo đăng ký kết hôn.
Nếu dịch không đúng bản chất tài liệu, người đọc có thể nhầm lẫn giữa giấy thông báo đăng ký và giấy chứng nhận tiếp nhận.
Bạn có thể tham khảo thêm bài viết về những nguyên tắc cần tuân thủ trong dịch thuật để hiểu rõ hơn tầm quan trọng của việc lựa chọn thuật ngữ, đối chiếu nội dung và rà soát bản dịch.
Khi dịch hồ sơ xin visa kết hôn tiếng Nhật tại Long An, cần kiểm tra kỹ các thông tin xuất hiện trong nhiều giấy tờ:
Họ tên của hai vợ chồng, cách thể hiện tên bằng Kanji và Romaji nếu có.
Ngày tháng năm sinh.
Ngày đăng ký kết hôn.
Địa chỉ cư trú và thông tin nhân thân.
Số hộ chiếu hoặc số giấy tờ nhận dạng.
Tên cơ quan cấp giấy tờ, con dấu và chữ ký.
Đặc biệt, nếu phát hiện tên hoặc ngày tháng không thống nhất giữa các tài liệu, không nên tự ý sửa bản dịch để làm cho chúng giống nhau. Cần kiểm tra lại giấy tờ gốc và xác minh với cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết.
Ngoài ra, người chuẩn bị hồ sơ nên xác định trước yêu cầu về ngôn ngữ bản dịch, công chứng hoặc chứng thực, bởi mỗi cơ quan tiếp nhận có thể có hướng dẫn riêng. Không phải mọi giấy tờ đều mặc nhiên cần cùng một hình thức chứng thực.
Việc hiểu văn hóa Nhật Bản giúp các cặp đôi Việt – Nhật dễ thích nghi hơn trong đời sống chung. Còn việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, dịch thuật chính xác và thống nhất thông tin sẽ hỗ trợ quá trình thực hiện các thủ tục hành chính thuận lợi hơn.
Nếu đang tìm kiếm dịch vụ dịch thuật hồ sơ xin visa kết hôn tiếng Nhật tại Long An, bạn nên chuẩn bị trước bản scan hoặc hình ảnh rõ nét của những giấy tờ cần dịch để xác định phạm vi công việc và yêu cầu phù hợp.
Dịch Thuật Châu Á cung cấp dịch vụ dịch tiếng Nhật và dịch thuật công chứng phục vụ các nhu cầu hồ sơ cá nhân, hành chính và chuyên ngành.
Hãy liên hệ với Dịch Thuật Châu Á qua các kênh thông tin chính thức trên website để trao đổi về bộ hồ sơ cụ thể. Việc kiểm tra đúng loại giấy tờ, yêu cầu dịch thuật và hình thức chứng thực ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế những sai sót không đáng có trong quá trình chuẩn bị hồ sơ.